یادگیری معارف اسلامی در بستر رسانه‌های نوین از منظر تجربه زیسته دانشجومعلمان: دلالت‌هایی برای بازاندیشی در برنامه درسی تربیت معلم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه آموزشی علوم اجتماعی ، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889- 14665 تهران ،ایران.

10.48310/jcdr.2025.20166.1209

چکیده

پیشینه و اهداف: با گسترش آموزش دیجیتال، شیوه‌های یادگیری معارف اسلامی دگرگون شده است. این تحول، هم‌زمان هم فرصت‌هایی برای تعمیق باورهای دینی و هم چالش‌هایی مانند کاهش تعامل و سطحی‌شدن یادگیری به ارمغان آورده است. هدف این پژوهش، واکاوی تجربة زیسته دانشجو معلمان از یادگیری معارف اسلامی در بستر رسانه‌های نوین و استخراج دلالت‌های آن برای بازاندیشی در برنامة درسی تربیت معلم بود.روش‌ها‌: این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. جامعة پژوهش را دانشجومعلمان دانشگاه فرهنگیان تشکیل می‌دادند که با روش نمونه‌گیری هدفمند و با حداکثر تنوع، ۱۰ نفر انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‌ها، مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق بود و داده‌ها با استفاده از تحلیل مضمون و با تداوم جمع‌آوری تا رسیدن به اشباع نظری، تجزیه و تحلیل شدند..یافته‌ها: تحلیل داده‌ها منجر به استخراج سه مضمون اصلی شد:«چالش‌های یادگیری در بستر رسانه‌ای (شامل احساس فاصله عاطفی و کاهش تعامل)»، «بازتعریف منابع دینی در فضای دیجیتال (با محوریت رجوع به منابع غیررسمی و شخصی‌سازی‌شده)» و «تجربه یادگیری معنادار دینی (ناشی از تأمل شخصی و درونی‌سازی معنا)».نتیجه‌گیری: یافته‌ها نشان می‌دهد برنامة درسی کنونی معارف اسلامی نتوانسته است با زیست‌جهان رسانه‌ای نسل جدید همراه شود. بر این اساس، بازنگری در برنامة درسی با هدف تلفیق ظرفیت‌های آموزش مجازی، تقویت سواد رسانه‌ای و طراحی تجربیات یادگیری معنادار و تعاملی ضروری به نظر می‌رسد. از محدودیت‌های این پژوهش می‌توان به تمرکز بر یک دانشگاه خاص اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


Afshari, M., Cheshmeh Khavar, A. H., & Kashefi, H. (1401/2022). Providing a conceptual model for implementing internship courses virtually. Journal of Curriculum Research, 2(1), 76-95. https://doi.org/10.48310/jcdr.2022.2710 [In Persian].
Ahmadi Hedayat, H., Madi, S. A., & Hamidizadeh, K. (1403/2024). Analyzing the lived experience of directors of cultural-social centers and scientific associations of Farhangian University in Alborz province. Culture in the Islamic University, 14(2), 109-138. https://doi.org/10.22034/ciu.2024.51.109 [In Persian].
Alipour, M., & Ghasemi, S. A. (1401/2022). Analyzing the lived experiences of Farhangian University student-teachers from the outcomes of lesson study: A qualitative study. Research in Social Studies Education, 4(3), 79-104. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.27832279.1401.4.3.4.4 [In Persian].
Ausubel, D. P. (1968). Educational psychology: A cognitive view. Holt, Rinehart and Winston.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101. https://doi.org/10.1191/1478088706qp063oa
Campbell, H. A. (2020). Digital religion: Understanding religious practice in new media worlds (2nd ed.). Routledge.
Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
Faramarzian, S., & Ghasemi, M. (1403/2024). Identifying media strategies in strengthening religiosity. Future Research Journal of Islamic Revolution, 5(4), 64-95. https://journals.ihu.ac.ir/article_209585.html [In Persian].
Huda, M., Arif, M., Rahim, M. M. A., & Anshari, M. (2024). Islamic Religious Education Learning Media in the Technology Era: A Systematic Literature Review. At-Tadzkir: Islamic Education Journal, 3(2), 83-103. https://doi.org/10.59373/attadzkir.v3i2.62
Hosseini, S. M. (1402/2023). Ethics and requirements of teaching theology courses in schools. Journal of Curriculum Research, 3(1), 60-73. https://doi.org/10.48310/jcdr.2023.3294 [In Persian].
Kostruba, N. (2023). Media religiosity as a strategy for resilience and overcoming crisis. Scientific Bulletin of Mukachevo State University Series "Pedagogy and Psychology, 9(2), 78-86. https://doi.org/10.52534/msu-pp2.2023.78
Nejadasadi, M., & Safarzadeh, S. (1402/2023). Designing an optimal virtual learning model based on academic self-efficacy and self-regulated learning strategies with the mediation of academic adjustment. Ravish Psychology Journal, 12(3), 107-118. http://frooyesh.ir/article-1-4364-fa.html [In Persian].
Nosrati Hoshi, K., Samidi Boneh, H., Shahin, A., & Nasirvand, M. (1403/2024). A phenomenological study on improving the challenges in teaching elementary science. Journal of Curriculum Research, 4(2), 59-73. https://doi.org/10.48310/jcdr.2025.18750.1146 [In Persian].
Sanabar, A., Ghadampour, E., & Abbasi, M. (1402/2023). The relationship between learner motivation and the acceptance of virtual learning among students: The mediating role of perceived usefulness. Ravish Psychology Journal, 12(6), 49-58. https://frooyesh.ir/article-1-4012-fa.pdf [In Persian].
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.